26/11 मुंबई दहशतवादी हल्ला: तो थरार, वेदना आणि शौर्याची अमर गाथा
२६ नोव्हेंबर २००८… हा दिवस भारताच्या इतिहासातील काळ्या अक्षरांनी लिहिला गेलेला दिवस आहे. आज १७ वर्षांनंतरही या तारखेची आठवण झाली की प्रत्येक भारतीयाच्या अंगावर काटा येतो. मुंबई शहराची धडधड थांबवण्याचा तो एक क्रूर प्रयत्न होता.
नरिमन हाऊस, छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस (CSMT), ओबेरॉय ट्रायडंट आणि ताज महाल हॉटेल… या वास्तू केवळ इमारती राहिल्या नव्हत्या, तर त्या रणांगण बनल्या होत्या. या लेखात आपण त्या काळरात्रीचा थरार, आपल्या जवानांचे शौर्य आणि त्या घटनेचा संपूर्ण इतिहास जाणून घेणार आहोत.
२६/११ मुंबई हल्ला: नक्की काय घडले होते?
२६ नोव्हेंबर २००८ च्या संध्याकाळी मुंबई नेहमीप्रमाणे गजबजलेली होती. मात्र, समुद्राच्या मार्गाने काळ येत होता. पाकिस्तानातून आलेले १० दहशतवादी बोटीने कुलाब्याच्या किनाऱ्यावर उतरले.
तेथून ते दोन-दोनच्या गटात विभागले गेले. त्यांच्याकडे अत्याधुनिक स्वयंचलित बंदुका (AK-47), ग्रेनेड्स आणि दारूगोळा होता. त्यांचा उद्देश स्पष्ट होता—जास्तीत जास्त निरपराध लोकांना मारणे आणि भारताच्या आर्थिक राजधानीत दहशत माजवणे.
दहशतवाद्यांनी लक्ष्य केलेली प्रमुख ठिकाणे:
दहशतवाद्यांनी मुंबईतील महत्त्वाच्या १० ठिकाणांना लक्ष्य केले. यात प्रामुख्याने खालील ठिकाणांचा समावेश होता:
CSMT स्टेशन: येथे अजमल कसाब आणि इस्माईल खान यांनी प्रवाशांच्या गर्दीवर अंदाधुंद गोळीबार केला. हे दृश्य सर्वात भयावह होते.
ताज हॉटेल आणि ट्रायडेंट हॉटेल: पर्यटकांनी गजबजलेल्या या हॉटेल्समध्ये घुसून दहशतवाद्यांनी अनेक लोकांना ओलीस धरले.
लियोपोल्ड कॅफे: विदेशी पर्यटकांचे आवडते ठिकाण असलेल्या या कॅफेवरही भीषण हल्ला झाला.
नरीमन हाऊस (छाबड हाऊस): हे एक यहुदी केंद्र होते, जिथे दहशतवाद्यांनी कब्जा मिळवला होता.
कामा हॉस्पिटल: रुग्णालयात घुसून रुग्णांना आणि पोलिसांना लक्ष्य करण्याचा प्रयत्न झाला.
तीन दिवस चाललेला रक्तरंजित संघर्ष
हा हल्ला २६ नोव्हेंबरला सुरू होऊन २९ नोव्हेंबरपर्यंत, असे तब्बल तीन दिवस (६० तास) चालला.
सुरुवातीला मुंबई पोलिसांनी आपल्याकडील मर्यादित शस्त्रांसह दहशतवाद्यांना चोख प्रत्युत्तर दिले.
परिस्थितीचे गांभीर्य ओळखून NSG (National Security Guard) कमांडो आणि मार्कोस (Marine Commandos) यांना पाचारण करण्यात आले.
पोलीस, सैनिक आणि कमांडोंनी अदम्य धाडस दाखवत ९ दहशतवाद्यांना कंठस्नान घातले.
दुर्दैवाने, या हल्ल्यात १६६ हून अधिक निरपराध नागरिक (ज्यात विदेशी नागरिकांचाही समावेश होता) आणि शूर अधिकारी शहीद झाले.
ताज हॉटेल आणि जळणारा घुमट
26/11 च्या हल्ल्याची सर्वात वेदनादायी ओळख म्हणजे ताज महाल हॉटेलच्या घुमटातून निघणारा धूर. गेटवे ऑफ इंडियासमोर दिमाखात उभे असलेले १०५ वर्षे जुने ताज हॉटेल दहशतवाद्यांच्या ताब्यात होते.
त्या रात्री हॉटेलमध्ये अनेक प्रतिष्ठित लोक आणि विदेशी पर्यटक जेवण करत होते. अचानक गोळीबार सुरू झाला आणि आनंदाच्या क्षणांचे रूपांतर आक्रोशात झाले. सरकारी आकडेवारीनुसार, एकट्या ताज हॉटेलमध्ये ३१ लोकांचा मृत्यू झाला. एनएसजीच्या ‘ऑपरेशन ब्लॅक टॉर्नेडो’ अंतर्गत येथे लपलेल्या ४ दहशतवाद्यांना ठार करण्यात आले.
शहिदांचे बलिदान आणि शौर्य
या हल्ल्यात मुंबई पोलीस आणि सुरक्षा दलांनी अतुलनीय शौर्य गाजवले. स्वतःच्या जीवाची पर्वा न करता त्यांनी दहशतवाद्यांशी लढा दिला.
हेमंत करकरे (ATS प्रमुख)
विजय साळसकर
अशोक कामटे
तुकाराम ओंबळे (ज्यांनी कसाबला जिवंत पकडण्यासाठी आपल्या प्राणांची आहुती दिली)
मेजर संदीप उन्नीकृष्णन (NSG)
या वीरांचे बलिदान भारत देश कधीच विसरू शकत नाही.
अजमल कसाब: एकमेव जिवंत दहशतवादी आणि फाशी
या हल्ल्यातील १० दहशतवाद्यांपैकी अजमल कसाब हा एकमेव दहशतवादी होता जो जिवंत पकडला गेला. त्याला पकडण्यात तुकाराम ओंबळे यांचे योगदान अमूल्य होते.
कसाबच्या फाशीचा घटनाक्रम:
कसाबला मुंबईच्या आर्थर रोड जेलमधील अतिसुरक्षित ‘अंडा सेल’मध्ये ठेवण्यात आले.
विशेष सरकारी वकील उज्ज्वल निकम यांनी भक्कम पुरावे सादर करून त्याची बाजू मांडली.
मे २०१० मध्ये विशेष कोर्टाने त्याला फाशीची शिक्षा सुनावली. हायकोर्ट, सुप्रीम कोर्ट आणि राष्ट्रपतींनी दया अर्ज फेटाळल्यानंतर त्याच्या शिक्षेवर शिक्कामोर्तब झाले.
२१ नोव्हेंबर २०१२ रोजी सकाळी साडेसात वाजता पुण्याच्या येरवडा कारागृहात कसाबला फाशी देण्यात आली. ‘ऑपरेशन एक्स’ या गुप्त नावाने ही कारवाई करण्यात आली.
निष्कर्ष: आपण काय शिकलो?
२६/११ ची घटना आजही सर्वांना दुःख आणि वेदना देते, पण त्याचबरोबर त्या दिवशी मुंबईकरांनी आणि भारतीय जवानांनी दाखवलेले धैर्य आपल्याला प्रेरणा देते. या हल्ल्याने भारताला सुरक्षा व्यवस्थेत मोठे बदल करण्यास भाग पाडले.
आज आपण त्या सर्व शहिदांना आणि निष्पाप नागरिकांना भावपूर्ण श्रद्धांजली अर्पण करूया.
“शहिदांचे बलिदान व्यर्थ जाऊ देणार नाही, हीच खरी आदरांजली!”
जय हिंद!
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
१. २६/११ च्या हल्ल्यात एकूण किती दहशतवादी होते? या हल्ल्यात एकूण १० पाकिस्तानी दहशतवादी सहभागी होते. त्यापैकी ९ मारले गेले आणि १ (अजमल कसाब) जिवंत पकडला गेला.
२. कसाबला फाशी कधी देण्यात आली? अजमल कसाबला २१ नोव्हेंबर २०१२ रोजी पुण्याच्या येरवडा जेलमध्ये फाशी देण्यात आली.
३. २६/११ चा हल्ला किती दिवस चालला? हा हल्ला २६ नोव्हेंबर २००८ च्या रात्री सुरू झाला आणि २९ नोव्हेंबर २००८ च्या सकाळी संपला. हा संघर्ष सुमारे ६० तास चालला.
लेखिका: आकांक्षा देशमुख
संवाद सेतू
