कसोटी सामन्यात भारताचा मायदेशात ऐतिहासिक पराभव; ९३ वर्षांत पहिल्यांदा ४०० धावांनी भारताची हार
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये सर्वात पारंपरिक आणि प्रतिष्ठेचा फॉरमॅट म्हणजे कसोटी सामना (Test Cricket). १८७७ पासून सुरू झालेल्या या स्वरूपाला क्रिकेटचा “खरा कस” असेही म्हणतात. कारण, यात खेळाडूंची कौशल्य, संयम, रणनीती आणि मानसिक ताकद यांची खरी परीक्षा होते.
आज टी-20 आणि वन-डेप्रमाणे जलद स्वरूप वाढत असले तरी, कसोटी हा क्रिकेटचा आत्मा मानला जातो. मात्र, सध्या भारतीय क्रिकेट संघ याच फॉरमॅटमुळे टीकेचा धनी बनला आहे. भारताचा मायदेशात सर्वात मोठा कसोटी पराभव झाला आहे.
भारतीय क्रिकेटसाठी हा क्षण अतिशय वेदनादायक आणि ऐतिहासिक आहे. तब्बल ९३ वर्षांच्या कसोटी प्रवासात पहिल्यांदाच भारताला तब्बल ४०० धावांनी (400 Runs Defeat) पराभवाचा सामना करावा लागला आहे. हा पराभव भारतीय संघाच्या विक्रमपुस्तकात एक ‘काळा ठिपका’ म्हणून नोंदला जाईल.
नेमकं कुठे बिघडलं? पराभवाची कारणे
सामन्याची सुरुवात भारतीय गोलंदाजांनी अपेक्षित ती धार दाखवू न शकल्यानेच कठीण झाली. प्रतिस्पर्धी संघाने (दक्षिण आफ्रिका) ताकदीची फलंदाजी करत प्रचंड धावांचा डोंगर उभारला.
गोलंदाजीतील अपयश: भारतीय गोलंदाजांना गती, टप्पा आणि संयम यांचा मेळ साधता आला नाही. चेंडूला खेळपट्टीकडून कोणतीही मदत न मिळाल्याने भारतीय आक्रमण पूर्णपणे निष्प्रभ ठरले.
फलंदाजीचा फ्लॉप शो: परिस्थितीचा विचार करता संयमी खेळी अपेक्षित होती, परंतु सलामीपासून ते मधल्या फळीपर्यंत अनेक विकेट्स स्वस्तात गेल्या. पहिल्या डावातच मोठा फरक पडला आणि दुसऱ्या डावातही संघ स्वतःला सावरू शकला नाही.
भारतापेक्षा पाकिस्तानची कामगिरी चांगली? एक तुलना
हा मुद्दा भारतीय चाहत्यांसाठी जिव्हारी लागणारा आहे. पाकिस्तानचा संघ सध्या प्रत्येक फॉरमॅटमध्ये टीम इंडियापेक्षा कमकुवत मानला जातो. परंतु, आकडेवारी पाहिली तर गेल्या १३ महिन्यांत पाकिस्तानने आपल्या घरच्या मैदानांवर भारतापेक्षा चांगली कामगिरी केली आहे.
या कालावधीत पाकिस्तानने घरच्या मैदानांवर ७ कसोटी सामने खेळले, ज्यापैकी ४ जिंकले.
ज्या दक्षिण आफ्रिकेने भारताचा ‘क्लीन स्वीप’ (Clean Sweep) केला, त्याच संघाविरुद्ध पाकिस्तानने गेल्या महिन्यात मालिका १-१ अशी बरोबरीत सोडवली होती. पाकिस्तानने दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध दोन्ही सामने अटीतटीचे खेळले, मात्र भारतीय संघाने शरणागती पत्करली.
टीम इंडियाच्या खराब कामगिरीची ५ प्रमुख कारणे
या ऐतिहासिक पराभवाचे विश्लेषण केल्यास खालील गोष्टी प्रामुख्याने समोर येतात:
१. प्रशिक्षक गौतम गंभीरचा दृष्टिकोन
गौतम गंभीरने जेव्हापासून प्रशिक्षकपद सांभाळले आहे, तेव्हापासून संघ कसोटीत सातत्यपूर्ण कामगिरी करू शकलेला नाही. गंभीर ‘स्पेशालिस्ट’ (Specialist) खेळाडूंच्या जागी अष्टपैलूंना (All-rounders) अधिक महत्त्व देत आहेत. दुर्दैवाने, हे अष्टपैलू फलंदाजी आणि गोलंदाजी दोन्हीमध्ये अपयशी ठरत आहेत. या मालिकेत भारतीय संघात फक्त तीन स्पेशालिस्ट फलंदाज खेळले होते, जे संघाला महागात पडले.
२. युवा खेळाडूंचा अनुभव कमी पडला
गेल्या वर्षभरात यशस्वी जैस्वाल, हर्षित राणा, नितीश रेड्डी, साई सुदर्शन आणि वॉशिंग्टन सुंदर यांसारख्या खेळाडूंनी महत्त्वाच्या प्रसंगी संघाला सावरण्यासारखा खेळ दाखवला नाही.
कोलकाता कसोटीत यशस्वी जैस्वालने ४ पैकी ३ डावांमध्ये २० पेक्षा जास्त धावा केल्या नाहीत.
साई सुदर्शनने २ डावांमध्ये केवळ १५ आणि १४ धावा केल्या.
३. फिरकी आणि वेगवान माऱ्यासमोर नांगी टाकली
भारतीय फलंदाजांना ना वेगवान गोलंदाजांना खेळता येतंय, ना फिरकीपटूंना. दक्षिण आफ्रिका मालिकेविरुद्ध भारताने दोन्ही कसोटी मिळून ३८ विकेट गमावले.
१६ ऑक्टोबर २०२४ पासून आतापर्यंत टीम इंडियाने घरच्या मैदानावर एकूण २८० विकेट गमावले आहेत.
घरच्या खेळपट्ट्यांवर फिरकी गोलंदाजांविरुद्ध ७३ फलंदाज बाद झाले आहेत, जे चिंतेची बाब आहे.
४. कर्णधार शुभमन गिलची अनुपस्थिती
कर्णधार शुभमन गिल मानेच्या दुखण्यामुळे दोन्ही डावात खेळू शकला नाही (किंवा पूर्ण क्षमतेने खेळला नाही). यामुळे नेतृत्वात आणि फलंदाजीत मोठी पोकळी निर्माण झाली.
भारताला आता काय सुधारावे लागेल?
हा पराभव केवळ एक आकडा नाही; तर तो भारतीय क्रिकेट व्यवस्थापनाला आरसा दाखवणारा आहे.
संघाची तयारी: परदेशी संघ भारतात येऊन भारतालाच हरवत आहेत, याचा अर्थ आपण आपल्याच खेळपट्ट्या ओळखण्यात कमी पडलो आहोत.
गोलंदाजीतील सातत्य: वेगवान गोलंदाज असोत किंवा फिरकीपटू, दोघांनीही ‘लाईन आणि लेंथ’ सुधारण्याची गरज आहे.
मानसिकता: कसोटी क्रिकेट म्हणजे संयम. टी-२० च्या जमान्यात भारतीय फलंदाज ‘डिफेन्स’ करायला विसरले आहेत का, हा प्रश्न पडतो.
निष्कर्ष: ९३ वर्षांत प्रथमच एवढ्या मोठ्या फरकाने पराभव होणे हा धक्का असला तरी, यातून भारतीय संघाने बोध घेणे गरजेचे आहे. आता संघाकडून अधिक चांगल्या नियोजनाची, एकाग्रतेची आणि जिद्दीची अपेक्षा आहे.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
१. भारताचा कसोटीतील सर्वात मोठा पराभव कोणता आहे? धावांच्या फरकाने विचार केल्यास, भारताचा मायदेशातील ४०० धावांचा हा पराभव (दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध) आतापर्यंतचा सर्वात मोठा पराभव ठरला आहे.
२. भारताने दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धची मालिका किती फरकाने गमावली? भारताने ही मालिका ०-२ अशा फरकाने गमावली (Clean Sweep).
३. सध्या भारतीय संघाचा कसोटी प्रशिक्षक कोण आहे? सध्या गौतम गंभीर हे भारतीय पुरुष क्रिकेट संघाचे मुख्य प्रशिक्षक आहेत.
लेखिका: आकांक्षा देशमुख
संवाद सेतू
