World Television Day ! Meaning, Significance and Celebration
टेलिव्हिजन दिवस कधी साजरा केला जातो ? काय आहे महत्व !
सध्याच्या जगात टेलिव्हिजनला जीवनात मोठं महत्व आहे. टेलिव्हिजन हे लोकांमध्ये प्रगल्भ विचार, मनोरंजन, आणि जागरूकता निर्माण करत असतो. यामुळे आपल्या दैनंदिन जीवनावर त्याचा खोल परिणाम झाला आहे. त्यामुळे टेलिव्हिजन हा आपल्या दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग बनला आहे, असं म्हटलं तरी वावगं ठरणार नाही.
आज आपण टिव्हीवर जे कार्यक्रम पाहतो ते एकेकाळी ब्लॅक अॅन्ड व्हाइट असायचे. त्यानंतर तंत्रज्ञान युगात झालेल्या बदलांमुळे टिव्हीमध्येही अनेक बदल झालेले पाहायला मिळतात. आधी एखाद्या डब्ब्याप्रमाणे दिसणारा हा टिव्ही आता अगदी स्लिम-ट्रिम झाला आहे. कदाचित येणाऱ्या काळात टिव्ही हे अत्यंत महत्त्वाचं माध्यम होणार याची जाणीव लोकांना 1996 मध्येच झाली होती. कारण त्याच वर्षी 21 नोव्हेंबर पासून ‘वर्ल्ड टेलिविजन डे’ साजरा केला जात आहे.
कशी झाली सुरुवात?
1996मध्ये संयुक्त राष्ट्राकडून पहिली वर्ल्ड टेलिव्हिजन फोरम बोलावण्यात आली होती. यामध्ये जगभरातील टिव्ही इंडस्ट्रीतील प्रमुख लोक सहभागी झाले होते. सर्वांनी वैश्विक राजनिती आणि डिसिजन मेकिंगमध्ये टेलिव्हिजनच्या सहभागाविषयी चर्चा केली. यावेळी सर्वांनी असा निष्कर्ष काढला की, समाजात दिवसागणिक टिव्हीचं महत्त्व वाढत आहे. यानंतर संयुक्त राष्ट्राच्या जनरल असेंबलीने 21 नोव्हेंबर रोजी ‘वर्ल्ड टेलिविजन डे’ घोषित करण्यात आला. हा निर्णय वैश्विक सहकार्य वाढविण्यासाठी टेलिव्हिजनचं योगदान वाढविण्यासाठी घेण्यात आला होता.
भारतातील टीव्ही कधी आला?
टीव्हीचा शोध लागल्यानंतर सुमारे ३ दशकांनी भारतात टीव्ही आला. UNESCO च्या मदतीने १५ सप्टेंबर १९५९ रोजी नवी दिल्ली येथे टेलिव्हिजनची सुरुवात झाली. ऑल इंडिया रेडिओ अंतर्गत टीव्ही सुरू झाला. आकाशवाणी भवनात टीव्हीचे पहिले सभागृह बांधण्यात आले. त्याचे उद्घाटन राष्ट्रपती डॉ.राजेंद्र प्रसाद यांच्या हस्ते झाले. भारतात टेलिव्हिजनचे पहिले रंगीत प्रसारण १५ ऑगस्ट १९८२ रोजी इंदिरा गांधींच्या भाषणाने झाले. यानंतर नव्वदच्या दशकात रामायण, महाभारत यांसारख्या मालिका सुरू झाल्या.
टेलिव्हिजनचे महत्त्व –
1. संचाराचे सुलभ माध्यम: टेलिव्हिजन एक सामूहिक मीडिया आहे. त्याच्या माध्यमातून एकाच वेळी लाखो लोकांपर्यंत माहिती पोहोचवता येते. यामुळे, हे समाजातील विविध घटकांमध्ये संवाद साधण्यासाठी एक शक्तिशाली साधन बनले आहे.
2. मनोरंजनाचे महत्त्व: टेलिव्हिजन ही लोकांसाठी एक मोठी मनोरंजनाची साधन आहे. चित्रपट, सिरीयल्स, खेळ, रिअॅलिटी शोज आणि शैक्षणिक कार्यक्रम लोकांना प्रसन्न ठेवतात.
3. शिक्षणाचे महत्त्व: शिक्षणाच्या क्षेत्रात टेलिव्हिजनने क्रांतिकारी बदल घडवले. शालेय कार्यक्रम, शैक्षणिक शोज आणि डॉक्युमेंटरीजद्वारे ज्ञानाचा प्रसार होतो. त्यामुळे दूरदर्शन हे केवळ मनोरंजनासाठीच नाही, तर शिक्षणासाठी देखील महत्त्वाचे ठरले आहे.
4. विविधता आणि एकता: टेलिव्हिजन विविध संस्कृती, भाषा आणि जीवनशैलीचे चित्रण करते. यामुळे विविध समाजांचा, राष्ट्रीय एकतेचा आणि समजुतीचा संवर्धन होतो.
5. राजकारण आणि जागतिक घडामोडी: टेलिव्हिजन चांगल्या आणि वाईट घडामोडी, राजकारण, सामाजिक वाद याबद्दल माहिती देतो. विशेषत: 24 तास चालणाऱ्या न्यूज चॅनल्स मुळे लोकांना घटनांची ताज्या माहिती मिळते.
टेलिव्हिजनचे मुख्य फायदे –
1. माहितीचा जलद प्रसार –
टेलिव्हिजन हा घटनांची ताजी व विश्वासार्ह माहिती देणारा महत्त्वपूर्ण स्रोत आहे. न्यूज चॅनेल्समुळे देश-विदेशातील घडामोडी काही सेकंदांत लोकांपर्यंत पोहोचतात.
2. मनोरंजनाचे प्रमुख साधन-
सिरीयल्स, चित्रपट, कॉमेडी शोज, रिअॅलिटी प्रोग्राम्स, क्रीडा प्रसारण इत्यादींमुळे टेलिव्हिजन हे सर्व वयोगटांसाठी उत्तम मनोरंजन उपलब्ध करून देतो.
3. शैक्षणिक मूल्य –
शैक्षणिक कार्यक्रम
माहितीपट (Documentaries)
विज्ञान, इतिहास, पर्यावरण अशा विषयांवरील कार्यक्रम
यामुळे विद्यार्थ्यांना आणि सामान्य नागरिकांना ज्ञान वाढवण्यास मदत होते.
4. संस्कृती आणि परंपरा जपणे –
विविध राज्यांच्या भाषा, नृत्य, सण, परंपरा आणि संस्कृती दाखवणारे कार्यक्रम समाजात सांस्कृतिक आदानप्रदान घडवतात.
यामुळे एकता आणि विविधतेचा सन्मान वाढतो.
5. आर्थिक आणि व्यावसायिक उपयोग-
व्यवसायांना आपली उत्पादने लोकांपर्यंत पोहोचवता येतात
ग्राहकांना नवीन उत्पादनांची माहिती मिळते
रोजगार निर्माण होण्यास मदत होते
6. आपत्तीच्या वेळी मदत-
पूर, चक्रीवादळ, भूकंप, अति पाऊस यांसारख्या आपत्तींची तातडीची माहिती टेलिव्हिजनद्वारे पटकन मिळते. लोकांना सुरक्षिततेसाठी आवश्यक सूचना देण्यात दूरदर्शन मोठी भूमिका बजावते.
7. सामाजिक जागरूकता –
स्त्रीशक्ती, शिक्षण, स्वच्छता, पर्यावरण संरक्षण, आरोग्य अशा विषयांवरील प्रसारणामुळे समाजामध्ये जागरूकता निर्माण होते.
8. क्रीडा अंगणाची ओळख-
आंतरराष्ट्रीय क्रीडा स्पर्धा, क्रिकेट, फुटबॉल, ऑलिम्पिक्स यांचे थेट प्रक्षेपण लोकांना प्रेरणा देतात आणि क्रीडाविषयीची आवड वाढवतात.
टेलिव्हिजन हे माहिती, मनोरंजन, शिक्षण आणि सामाजिक जागरूकतेचे सर्वात प्रभावी माध्यम आहे. योग्य वापर केल्यास ते व्यक्ती आणि समाज दोन्हींसाठी अत्यंत फायदेशीर ठरते. त्यामुळे माहितीच्या प्रसारामध्ये टेलिव्हिजनची भूमिका आणि जागतिक स्तरावर निर्णय घेण्याच्या प्रक्रियेवर प्रभाव टाकण्याची त्याची क्षमता अधोरेखीत करण्यासाठीही हा दिवस साजरा होतो.
जागतिक दूरदर्शन दिन आजच्या जगात दूरदर्शनला संवाद आणि जागतिकीकरणाचे प्रतीक म्हणून ओळखतो. निर्णय घेण्यावर, संघर्ष, शांतता आणि आर्थिक आणि सामाजिक समस्यांबद्दल जागरूकता निर्माण करण्यावर दूरदर्शनचा प्रभाव यावर भर दिला जातो. हा दिवस स्थानिक आणि जागतिक मेळाव्यांद्वारे संवाद आणि जागतिकीकरणात टेलिव्हिजनची भूमिका अधोरेखित करण्यासाठी लेखक, पत्रकार, ब्लॉगर्स आणि मीडिया व्यावसायिकांना एकत्र करून साजरा केला जातो. त्यामुळे सध्याच्या जगात या दिवसाचे महत्व अधिक आहे.
